pnącza ogrodowe

Jak wybrać pnącze do ogrodu?

Metr szerokości przy ogrodzeniu to za mało na żywopłot, a często wystarczy na pnącze. To jedna z niewielu grup roślin, które dają kilkumetrową ścianę zieleni z wąskiego pasa gruntu — pod warunkiem że zapewnimy roślinie żyzną, niewysychającą glebę.

Wybór zaczyna się od miejsca: nasłonecznienia, rodzaju podpory, dostępnej przestrzeni i efektu, jaki ma powstać. Inne pnącze sprawdzi się jako szybka osłona ogrodzenia, inne na reprezentacyjnej pergoli, a jeszcze inne przy zacienionej ścianie domu.

Wszystkie pnącza w tej kategorii są roślinami wieloletnimi i drewniejącymi — raz posadzone mogą rosnąć w tym samym miejscu przez wiele lat. Nie trzeba ich wysadzać na nowo każdej wiosny.

Pnącza na mur i ścianę – jak się wspinają?

To pytanie decyduje o powodzeniu nasadzenia bardziej niż kolor kwiatów. Pnącza dzielą się na trzy grupy i od tego zależy, czy roślina w ogóle utrzyma się w wybranym miejscu.

• Czepne — bluszcz, hortensja pnąca, przywarka i milin wytwarzają korzenie czepne, winobluszcze przylgi na końcach wąsów. Mogą wspinać się bez dodatkowej kratki, o ile powierzchnia umożliwia przyczepienie; gładki, świeży tynk bywa dla nich za śliski. Przy hortensji pnącej i przywarce warto pamiętać, że na gładkiej ścianie korzenie czepne bywają zbyt słabe, by udźwignąć ciężar dorosłej rośliny — pomaga wtedy kilka listew lub prętów przymocowanych do muru co 1–2 m.
• Owijające — glicynia, wiciokrzew i cytryniec owijają pęd wokół podpory. Przy ścianie potrzebują kraty albo linek odsuniętych od lica.
• Chwytające ogonkami liściowymi — powojnik obejmuje wyłącznie cienkie elementy. Po grubej belce pergoli nie wejdzie bez pomocy.

Niezależnie od gatunku sadź w pewnym odstępie od ściany czy muru — zwykle około 30–60 cm — i kieruj młody pęd w stronę podpory. Tuż przy budynku grunt bywa suchy, bo osłania go okap.

↑ Wróć do wyboru

Pnącza na ogrodzenie i naturalną osłonę

Siatka ogrodzeniowa jest wdzięczną podporą, bo pasuje wszystkim trzem grupom naraz — jest cienka, więc chwyci się jej nawet powojnik.

Wybór zależy od tego, czy zależy Ci na osłonie, czy na kwiatach. Do zielonej zasłony przez cały rok najlepszy jest wiciokrzew Henry'ego, który zachowuje liście również zimą, albo bluszcz. Jeśli ważniejsze są kwiaty — powojniki, których odmiany pokrywają cały sezon.

Do szybkiego zakrycia długiego ogrodzenia sprawdzą się winobluszcze i rdest Auberta. Przy nich zwróć uwagę nie tylko na tempo wzrostu, ale też na to, ile miejsca roślina zajmie po kilku latach i jaki ciężar zawiśnie na siatce.

↑ Wróć do wyboru

Pnącza na pergolę i altanę

Na pergolę można sadzić wiele pnączy, ale konstrukcja musi udźwignąć dorosłą roślinę, nie sadzonkę.

Glicynia po latach tworzy pędy grube i bardzo ciężkie — potrzebuje solidnej pergoli, metalowej kraty lub mocnej ściany. Lekkie trejaże z czasem nie wytrzymują. To samo dotyczy rdestu Auberta.

Na lżejsze konstrukcje lepiej nadają się powojniki i wiciokrzewy. Przy powojniku pamiętaj, że chwyta się wyłącznie cienkich elementów — po grubej belce trzeba poprowadzić dla niego linki albo siatkę.

Osobną kategorią są róże pnące — klasyka pergoli, ale nie pnącza w ścisłym sensie. Nie mają żadnego mechanizmu czepnego: pędów nie owijają ani nie przyczepiają, więc trzeba je przywiązywać do konstrukcji i prowadzić ręcznie. To wybór dla kogoś, kto chce poświęcić pergoli trochę więcej pracy.

↑ Wróć do wyboru

Pnącza kwitnące – co i kiedy kwitnie

Określenie „pnącze kwitnące całe lato" niewiele mówi, bo terminy kwitnienia rozkładają się od maja aż do października. Poniższe zestawienie ułożyliśmy chronologicznie — od pnączy kwitnących najwcześniej do tych, które zamykają sezon.

Dwa wnioski praktyczne. Maj i czerwiec obsłuży niemal każde pnącze — trudniejsze do wypełnienia są sierpień i wrzesień, i wtedy pracują miliny, rdest Auberta oraz późne powojniki. Dwa pnącza z tej listy sadzi się natomiast nie dla kwiatów: winobluszcz dla jesiennego przebarwienia liści, a bluszcz dla zimozielonej osłony.

↑ Wróć do wyboru

Pnącza zimozielone – i które z nich naprawdę kwitną

Pnączy jednocześnie zimozielonych i efektownie kwitnących jest w polskim klimacie bardzo mało. Warto o tym wiedzieć przed zakupem, bo to najczęściej poszukiwane połączenie i jednocześnie najtrudniejsze do spełnienia.

Wiciokrzew Henry'ego zachowuje zimą ciemnozielone, błyszczące ulistnienie i kwitnie w czerwcu oraz lipcu — kwiaty ma jednak niewielkie i ciemnopurpurowe. To najlepszy wybór, gdy potrzebna jest zimozielona osłona, która przy okazji zakwitnie.

Bluszcz jest zimozielony i trzyma liście niezawodnie, ale kwitnie niepozornie i dopiero jako roślina dojrzała, po wielu latach. Jeśli liczy się wyłącznie zieleń przez cały rok, to najpewniejszy wybór w całej kategorii.

Jest jeszcze jedna roślina, która łączy te cechy naprawdę dobrze: hortensja pnąca zimozielona Hydrangea seemannii. Na osłoniętych stanowiskach zachowuje skórzaste, ciemnozielone liście również zimą i kwitnie białymi, płaskimi kwiatostanami. Wspina się korzeniami czepnymi, więc po murze wchodzi samodzielnie. To pnącze rzadko spotykane w polskich szkółkach. W naszych warunkach wymaga jednak ciepłego, zacisznego miejsca i ochrony podczas silniejszych mrozów. Na karcie produktu można zapisać się na powiadomienie o dostępności.

Jeśli najważniejsze są kwiaty, uczciwiej pogodzić się z tym, że pnącze zrzuci liście na zimę, i sięgnąć po powojnik albo glicynię.

↑ Wróć do wyboru

Pnącza do cienia i półcienia

Północna ściana domu, miejsce pod koroną starego drzewa, zacieniony fragment ogrodzenia — tam większość pnączy zawodzi. Glicynie i miliny najobficiej kwitną w słońcu. Większość powojników również preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste — choć odpowiednio dobrane odmiany poradzą sobie na mniej nasłonecznionych wystawach; Asao wręcz nie przepada za mocnym nasłonecznieniem i lepiej rośnie na wystawie wschodniej, zachodniej lub północnej. Do miejsc naprawdę zacienionych zostają jednak trzy grupy i to właśnie w nich mamy najwięcej do zaoferowania.

Przywarki wybieramy wtedy, gdy w cieniu ma być kwitnienie. To najbliższy krewny hortensji pnącej, polecany wprost na wystawy północne, pod duże drzewa i przy zacienionych murach. Kwitnie od końca czerwca przez lipiec dużymi, płaskimi baldachami o średnicy do 25 cm, pachnącymi miodem.

Ma jedno wyraźne wymaganie: bardzo źle znosi suszę. Lubi podłoże stale wilgotne, choć nie podmokłe — warto wyściółkować ziemię wokół rośliny korą sosnową, która zatrzyma wilgoć i zakwasi glebę. Przez pierwsze dwa–trzy lata rośnie wolno, budując system korzeniowy; dopiero potem przyspiesza.

Hortensje pnące to bliski krewny przywarki, o podobnych wymaganiach: cień i półcień, gleba żyzna i stale wilgotna. Wspinają się korzeniami czepnymi, więc po murze i po korze starego drzewa wchodzą samodzielnie. Kwitną białymi, płaskimi baldachami w czerwcu i lipcu.

Bluszcze wybieramy wtedy, gdy potrzebna jest zwarta, zimozielona osłona. To najbardziej uniwersalne pnącze do cienia — radzą sobie tam, gdzie nie radzi sobie nic innego, i utrzymują liście przez cały rok. Odmiany o liściach wzorzystych najładniej wybarwiają się jednak w półcieniu, a nie w głębokim cieniu. Bez podpory bluszcz płoży się po ziemi, tworząc zimozielony dywan tam, gdzie trawa nie chce rosnąć.

Do półcienia nadaje się również kokornak wielkolistny, sadzony dla dużych, sercowatych liści tworzących gęstą, zieloną kurtynę.

↑ Wróć do wyboru

Szybko rosnące pnącza

Jeśli liczy się czas, tempo wzrostu różni się między gatunkami kilkukrotnie.

Najszybszy jest rdest Auberta — jedna z najszybciej rosnących roślin uprawianych w Polsce, o przyrostach dochodzących do kilku metrów w sezonie. Winobluszcze przyrastają 1–2 m rocznie i dorastają do 10–20 m. Miliny potrafią dać nawet 4 m rocznie, choć odmiany różnią się między sobą.

Szybki wzrost ma jednak cenę, o której rzadko się pisze: jest zobowiązaniem do corocznego cięcia. Rdest puszczony samopas na siatce po kilku latach zaczyna ją obciążać i odkształcać. Na ścianie stodoły czy długim murze jest doskonały — na trzymetrowym odcinku płotu w małym ogrodzie zwykle okazuje się kłopotem.

↑ Wróć do wyboru

Cytryniec chiński – pnącze ozdobne z jadalnymi owocami

Cytryniec chiński (Schisandra chinensis) to propozycja dla osób, które chcą połączyć funkcję ozdobną z użytkową. Drobne, kremowobiałe kwiaty rozwijają się w maju i czerwcu, a główna atrakcja przychodzi później: intensywnie czerwone jagody zebrane w zwisające grona, dojrzewające w sierpniu i wrześniu. Liście po roztarciu pachną cytrynowo.

Wspina się owijając pędy wokół podpory, więc przy ścianie potrzebuje kraty lub linek. Dorasta do 5–10 m. Preferuje gleby żyzne i wilgotne oraz stanowisko jasne, ale nie mocno nasłonecznione. Dobrze sprawdza się na pergolach, kratkach i altanach, gdzie tworzy zieloną ścianę.

Jedna rzecz decyduje o owocowaniu. W przypadku cytryńca gatunkowego dla pewnego owocowania warto posadzić więcej niż jeden egzemplarz. Odmiana 'Sadova Nr 1' jest samopylna i może owocować posadzona pojedynczo, a jej owoce są większe niż u gatunku. Jeśli zależy Ci na zbiorach z jednej rośliny, to jest właściwy wybór.

Czy pnącza są wieloletnie i jak zimują?

Tak — wszystkie pnącza w naszej ofercie to rośliny wieloletnie i drewniejące. Raz posadzone zostają na lata.

Mrozoodporność zależy od gatunku, dojrzałości pędów, stanowiska i przebiegu zimy. Najczęściej uszkodzeniu ulegają młode, tegoroczne przyrosty, które nie zdążyły zdrewnieć przed mrozami — dobrze widać to na milinie, rosnącym tak szybko, że nie wszystkie pędy zdążą. Częściowe przemarznięcie końcówek nie oznacza jednak utraty rośliny: przycięta wiosną odbudowuje się w jednym sezonie.

Zimą problemem bywa również brak dostępnej wody, szczególnie u pnączy zimozielonych, których liście parują przez cały rok, oraz u roślin świeżo posadzonych, które nie zdążyły się jeszcze przekorzenić i zimują na bryle z pojemnika. Ryzyko rośnie na glebach lekkich i piaszczystych oraz przy zimie bezśnieżnej i wietrznej. W takich okresach warto podlać rośliny, gdy tylko grunt rozmarznie — to daje więcej niż okrywanie.

Winobluszcz trójklapowy sadzimy tak, by miejsce szczepienia zostało nad ziemią. Oferujemy wyłącznie egzemplarze szczepione na winobluszczu pięciolistkowym, co zapewnia im wysoką mrozoodporność.

Glicynia, powojnik, wiciokrzew, bluszcz czy cytryniec – co wybrać?

Glicynie — na słoneczne stanowiska i mocne konstrukcje, gdy zależy nam na spektakularnym kwitnieniu. Zwisające grona od 20 cm do metra długości, maj i czerwiec.

Powojniki — największa swoboda wyboru barw i terminów kwitnienia, od maja do października. Dobrze sprawdzają się na kratkach, ogrodzeniach i mniejszych podporach.

Wiciokrzew Henry'ego — wybór dla zimozielonej osłony. Trzyma liście przez zimę i kwitnie w czerwcu oraz lipcu, choć skromnie.

Miliny — ciepłe i słoneczne miejsca, duże trąbkowate kwiaty od lipca do września, czyli wtedy, gdy większość pnączy ma kwitnienie za sobą.

Bluszcze — miejsca cieniste i wszędzie tam, gdzie potrzebna jest trwała, zimozielona osłona.

Przywarki — zacienione ściany, gdy oprócz zieleni zależy nam na kwitnieniu.

Hortensje pnące — bliski krewny przywarki, o tych samych upodobaniach: cień, wilgoć i mocna podpora albo pień starego drzewa.

Winobluszcze — szybka osłona i najmocniejsze jesienne przebarwienie liści. Wchodzą na mur samodzielnie.

Cytryniec chiński — dla szukających rośliny nietypowej, ozdobnej i użytkowej zarazem, z jadalnymi czerwonymi owocami.

Nie ma jednego najlepszego pnącza do ogrodu. Najlepsze będzie to, które pasuje do konkretnego stanowiska, rodzaju podpory i oczekiwanego efektu.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie pnącze kwitnie na fioletowo?

Najczęściej szuka się tej rośliny pod nazwą „bluszcz kwitnący na fioletowo", ale bluszcz ma kwiaty zielonkawożółte i niepozorne. Fioletowe kwiaty mają powojniki — w całej gamie odcieni, od jasnego liliowego po granat — oraz glicynie, których fioletowe grona zwisają na długość od dwudziestu centymetrów do metra.

Czy pnącze zniszczy elewację?

Na powierzchni w dobrym stanie pnącza czepne trzymają się bez szkody — choć hortensja pnąca i przywarka na gładkim murze mogą potrzebować dodatkowego wsparcia, bo same nie udźwigną własnego ciężaru. W spękanym tynku lub pod odchodzącą farbą pędy wnikają jednak w szczeliny i z czasem je poszerzają, a po zdjęciu rośliny na elewacji zostają ślady przyczepów. Na ścianę wymagającą ochrony lepiej wybrać pnącze owijające i poprowadzić je po kracie odsuniętej od lica.

Czy istnieje żółta glicynia?

Nie — żadna wisteria nie kwitnie na żółto. Roślina, której zwykle szuka się pod tą nazwą, to złotokap, nazywany złotym deszczem. Tworzy bardzo podobne, zwisające żółte grona, ale jest drzewem, a nie pnączem, choć należy do tej samej rodziny bobowatych co glicynia.

↑ Wróć do wyboru pnączy