wiciokrzewy

Wiciokrzewy – który gatunek wybrać do ogrodu?

Na zdjęciu w katalogu większość wiciokrzewów wygląda podobnie. W ogrodzie różnią się wszystkim, co ma znaczenie: jeden zostaje zielony przez całą zimę, drugi zrzuca liście i do maja jest plątaniną gołych pędów. Jeden pachnie tak, że czuć go przez pół ogrodu, inny nie pachnie wcale. Jeden dobrze poradzi sobie na podporze przy północnej ścianie, drugi w cieniu ledwie zakwitnie.

Poniżej porównujemy najciekawsze gatunki i odmiany wiciokrzewów, aby ułatwić wybór rośliny odpowiedniej do konkretnego miejsca i zastosowania.

Wiciokrzewy zimozielone i półzimozielone

* Wiciokrzewy zimozielone zachowują liście również zimą, jednak podczas silnych mrozów lub na stanowisku wystawionym na zimny wiatr część ulistnienia może zostać uszkodzona i opaść. Wiciokrzew japoński bywa opisywany zarówno jako zimozielony, jak i półzimozielony — w łagodne zimy zachowuje liście, przy silniejszych mrozach traci ich większą część.

Wszystkie prezentowane wiciokrzewy są pnączami owijającymi się pędami wokół podpór. W przeciwieństwie do bluszczu nie przywierają samodzielnie do muru, dlatego potrzebują siatki, kratownicy, linek lub innej konstrukcji.

Wszystkie znoszą też pełne słońce, o ile podłoże nie przesycha. Różnica dotyczy drugiego końca skali: głęboki cień bez problemu wytrzymuje wyłącznie wiciokrzew Henry'ego, natomiast odmiana 'Copper Beauty' potrzebuje stanowiska dobrze oświetlonego.

Który wybrać do konkretnej sytuacji?

• Zielona osłona także zimą, ogrodzenie od strony sąsiada: wiciokrzew Henry'ego. Liście zwykle pozostają na pędach również zimą, a roślina rośnie w słońcu, półcieniu i cieniu — poradzi sobie więc i na nasłonecznionym ogrodzeniu, i tam, gdzie innym pnączom brakuje już światła.
• Podpora przy ścianie północnej lub zachodniej, miejsce zacienione: spośród porównywanych tutaj wiciokrzewów Henry'ego jest najlepszym wyborem na stanowiska półcieniste i cieniste, jeśli zależy nam jednocześnie na zimozielonym ulistnieniu.
• Duża powierzchnia do szybkiego zazielenienia: zaostrzony. Przyrasta 1–2 m rocznie i może kwitnąć od czerwca aż do października, czyli znacznie dłużej niż wiciokrzew Henry'ego.
• Zapach przy ławce, oknie lub wejściu: japoński 'Halliana' albo pomorski 'Chojnów'. Oba pachną intensywnie, przy czym japoński zachowuje ulistnienie w łagodne zimy i rośnie znacznie silniej.
• Mały ogród, balkon, duża donica: pomorski 'Chojnów'. Przy 2–3 m wysokości i 1–1,5 m szerokości to najmniejsza roślina w tym zestawieniu, a kwiaty pokrywają ją od samego dołu — nie ogałaca się u podstawy tak jak większość wiciokrzewów.
• Wyrazisty kolor: 'Copper Beauty' o kwiatach żółto-pomarańczowych i miedzianych młodych przyrostach. Wymaga jednak stanowiska jasnego i osłoniętego oraz łagodniejszego klimatu niż gatunek podstawowy.

Zimozielony, półzimozielony, liściasty — na czym polega różnica?

To rozróżnienie decyduje o tym, jak ogrodzenie wygląda przez pół roku, a bywa w opisach zacierane.

Zimozielony — zachowuje liście również zimą, jednak podczas silnych mrozów lub na stanowisku wystawionym na zimny wiatr część ulistnienia może zostać uszkodzona i opaść. Roślina odbudowuje je wiosną. Tak zachowują się wiciokrzew Henry'ego, zaostrzony i 'Copper Beauty'.

Półzimozielony — zatrzymuje liście w łagodne zimy, a w mroźne zrzuca większość. Do tej grupy bywa zaliczany wiciokrzew japoński, choć źródła szkółkarskie opisują odmianę 'Halliana' również jako zimozieloną. To realna różnica, nie niuans nazewniczy — planując całoroczną osłonę, warto o niej wiedzieć zawczasu.

Liściasty — zrzuca liście co roku, jak pomorski, przewiercień czy Browna. Wśród gatunków liściastych znajdziemy za to wiele odmian cenionych za intensywny zapach oraz bardzo efektowne kwiaty.

Wiciokrzewy liściaste — dla zapachu i koloru

Warto znać jeszcze trzy pozycje spotykane w handlu: wiciokrzew Delavaya (Lonicera similis var. delavayi) — półzimozielony i pachnący, kwitnie późnym latem i jesienią, więc przedłuża sezon; japoński 'Aureoreticulata' o liściach z żółtym unerwieniem przypominającym siateczkę, dorastający do ok. 3 m; oraz pomorski HARLEQUIN 'Sherlite' o pstrym ulistnieniu. Wiciokrzew pomorski ma też inne cenione odmiany, jak 'Graham Thomas' i 'Serotina'.

Mszyce i mączniak — czego się spodziewać

Wiciokrzewy uchodzą za rośliny chętnie zasiedlane przez mszyce i źródła ogrodnicze wymieniają je wśród możliwych szkodników przy wszystkich gatunkach z tej grupy. Warto jednak wiedzieć, że badania nad odpornością na mszycę wiciokrzewową obejmowały przede wszystkim wiciokrzewy krzewiaste, jak tatarski czy Morrowa — pnącza porównywano rzadko.

W naszej szkółce przez lata uprawy nie obserwowaliśmy na wiciokrzewie Henry'ego problemu, który regularnie pojawia się na gatunkach liściastych. To nasze doświadczenie z konkretnych warunków, a nie gwarancja — w niesprzyjającym sezonie mszyce mogą pojawić się na każdym wiciokrzewie. Odmianę 'Chojnów' wybraliśmy świadomie, mimo że pomorskie bywają zasiedlane częściej: dla zapachu, którego żaden zimozielony wiciokrzew nie ma.

Drugim problemem bywa mączniak prawdziwy, sprzyja mu stanowisko zacienione i bez przewiewu. Najbardziej wrażliwy jest wiciokrzew przewiercień, a najmniej wiciokrzew Browna, Heckrotta i pomorski.

Uwaga taksonomiczna

Współczesne ujęcia botaniczne (POWO, GBIF) traktują wiciokrzew Henry'ego jako synonim wiciokrzewu zaostrzonego (Lonicera acuminata) — to gatunek bardzo zmienny, wciąż wymagający rewizji naukowej. W szkółkarstwie i handlu funkcjonują one jako osobne rośliny, bo materiał uprawiany pod tymi nazwami różni się wyraźnie wyglądem: barwą kwiatów, wielkością liści i owłosieniem pędów. Na tej stronie stosujemy nazewnictwo handlowe, zgodne z katalogiem Związku Szkółkarzy Polskich.

Najczęściej zadawane pytania

Który wiciokrzew jest zimozielony?

Do wiciokrzewów zimozielonych zaliczamy wiciokrzew Henry'ego, wiciokrzew zaostrzony i odmianę 'Copper Beauty'. Wiciokrzew japoński bywa opisywany jako zimozielony lub półzimozielony — w łagodne zimy zachowuje liście. Pozostałe gatunki, w tym pomorski, przewiercień, Browna i Tellmanna, zrzucają liście na zimę.

Który wiciokrzew pachnie najmocniej?

Najintensywniejszy zapach mają wiciokrzew przewiercień i pomorski. Wśród roślin zimozielonych zapach jest zdecydowanie słabszy — jeśli zależy Ci przede wszystkim na nim, wybierz gatunek liściasty i pogódź się z gołymi pędami zimą. Kompromisem jest wiciokrzew japoński 'Halliana', który pachnie intensywnie i w łagodne zimy zachowuje liście.

Który wiciokrzew najlepiej rośnie w cieniu?

Wiciokrzew Henry'ego — jako jedyny w tym zestawieniu radzi sobie w pełnym zakresie od słońca po cień, w tym na wystawach zachodniej i północnej. Cień znosi także wiciokrzew Tellmanna, ale jest liściasty i nie pachnie. Odmiana 'Copper Beauty', mimo że należy do tego samego gatunku co Henry'ego, potrzebuje stanowiska wyraźnie jaśniejszego.

Który wiciokrzew nadaje się do małego ogrodu lub na balkon?

Spośród porównywanych tutaj roślin najmniejsze są pomorski 'Chojnów' (2–3 m wysokości, 1–1,5 m szerokości) oraz Browna 'Fuchsioides', który zatrzymuje się na 1,5–2 m i rośnie wolno.

Czy wiciokrzewy trzeba przycinać?

Nie wymagają mocnego cięcia, ale sposób zależy od gatunku. Kwitnące na pędach zeszłorocznych — przewiercień i Tellmanna — tniemy bardzo słabo, usuwając tylko pędy słabe i uszkodzone. Kwitnące na pędach tegorocznych, jak japoński, zaostrzony i Heckrotta, można ciąć mocno wczesną wiosną bez utraty kwiatów. Po kilku latach wszystkie mogą ogałacać się od dołu; wtedy co 5–6 lat warto przeprowadzić cięcie odmładzające, najlepiej rozłożone na dwa sezony.

Czy owoce wiciokrzewu są jadalne?

Nie. Owoce są ozdobne i chętnie zjadane przez ptaki, ale nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi — zjedzone w większej ilości mogą wywołać dolegliwości żołądkowe.